حركت با يك سرعت ثابت در مدتي طولاني مشكلي است كه باعث خستگي تمام رانندگان مي‌شود. اما كارشناسان و كمپاني‌هاي خودروسازي نيز براي اين مشكل راه حلي بسيار جامع انديشيده‌اند. سيستمي كه كنترل، سامانه‌اي است كه اين مشكل را به خوبي حل مي‌كند.
در هفته‌هاي گذشته سئوالات زيادي از سوي خوانندگان محترم مطرح شد كه خواستار توضيح نحوه كار اين سيستم مي‌باشند. در اين هفته قصد داريم تا اجزا و قطعات اين سامانه را بررسي كرده و نحوه كار اين سامانه را با يكديگر مرور كنيم. اما در مرحله اول به وظيفه اين سامانه مي‌پردازيم.
كروز كنترل وظيفه دارد تا سرعت خودرو را در حد دلخواه راننده ثابت نگه دارد. زماني كه راننده قصد دارد تا با يك سرعت ثابت مدتي طولاني را حركت كند، كافي است سيستم كنترل سرعت را بر روي سرعت دلخواه خود فعال كند. سپس پاي خود را با آسودگي خاطر از روي پدال گاز برمي‌دارد. از اين لحظه به بعد سيستم كنترل سرعت وظيفه دارد سرعت را در حد موردنظر راننده ثابت نگه دارد. اما اگر نگاه جامعي به اين سيستم بياندازيم متوجه مي‌شويم كه اين سامانه از سه بخش كلي تشكيل شده است.
1- واحد كنترل الكترونيكي (ECU) كه قلب سيستم را تشكيل مي‌دهد و با پردازش اطلاعات ورودي، سيگنال‌هاي خروجي مناسب را مي‌فرستد. 2- واحد فرمان (Command Module) به رانندگان اين امكان را مي‌دهد كه فرامين لازم مثل افزايش يا كاهش سرعت و يا تثبيت‌كردن آن را به سيستم وارد كند. 3- عملگر (Actuator) به عنوان خروجي است. اين قطعه وظيفه دارد تا ميزان باز و بسته شدن دريچه گاز را كنترل كند. در اصل عملگر وظيفه دارد تا فرامين راننده كه توسط ECU پردازش مي‌شود را اجرا كند.
اين سيستم با دريافت دستورهاي راننده از طريق كليدهاي روي داشبورد يا روي دسته دنده، آنها را به ECU فرستاده و سپس پردازش مي‌كند.
با پردازش اين دستورها توسط ECU سيگنال‌هاي موردنظر به عملگر فرستاده شده و دستور راننده عملي مي‌شود. البته تمامي اين كارها در كسري از ثانيه انجام مي‌شود. عملگر در موتورهاي امروزي كه دريچه گاز كنترل الكترونيكي دارد معمولاً موتور پله‌اي يا استپرموتور است. اين موتور كوچك كه مي‌تواند جريان هواي ورودي به موتور را تا حدي كنترل كند توسط سيگنال‌هايي كه از ECU فرستاده مي‌شود تغيير وضعيت داده و ميزان هواي ورودي به موتور را به راحتي تغيير مي‌دهد.
با افزايش هواي ورودي، سوخت بيشتري نيز پاشيده مي‌شود در نتيجه نيروي بيشتري توليد شده و سرعت افزايش مي‌يابد. در مقابل زماني كه هواي ورودي به موتور كم مي‌شود، سوخت پاشيده شده نيز كاهش پيدا كرده و سرعت كم مي‌شود. اساس كار افزايش و كاهش سرعت در موتور نيز بر همين مساله است. البته نمونه كوچك آن را مي‌توان در سيستم كروزكنترل به راحتي مشاهده كرد. موتور پله‌اي يا استپر موتور، موتور الكتريكي بسيار كوچكي است كه به اندازه دو تا سه قوطي كبريت فضا را اشغال مي‌كند.
اين موتور با دريافت جريان برق، اهرم خود را به اندازه يك پله بيرون مي‌دهد، همچنين با كاهش اين جريان اين اهرم را به اندازه يك پله يا بيشتر به داخل خود مي‌كشد، موتور پله‌اي وظيفه دارد تا دور موتور خودرو را در حالت درجا و اصطلاحاً دور آرام، تنظيم كرده و كنترل كند. از اين خاصيت اين وسيله در كروزكنترل نيز استفاده مي‌شود. البته سيستم كنترل سرعت و ثابت نگه داشتن آن كه در محصولات ايران‌خودرو استفاده مي‌شود، مكانيزم متفاوتي دارد كه در اين سيستم باز هم از طريق دريچه گاز سيستم سرعت را ثابت نگه مي‌دارد. ولي موتور پله‌اي در اينجا كاره‌اي نيست كه نقش آن را يك سيم بازي كرده و دريچه گاز را ثابت نگه مي‌دارد. در سيستم كروزكنترل شما با سه يا چهار دكمه سروكار داريد.
1- دكمه RES يا ON و OFF كه چنانچه سيستم فعال نباشد، شما با فشردن اين دكمه، آن را روشن كرده و سيستم سرعت خودرو را با همان سرعت قبلي كه در حافظه‌اش مي‌باشد تنظيم كرده و ثابت نگه مي‌دارد. اگر هم سرعتي در حافظه سيستم نباشد، سرعت خودرو در همان سرعت ثابت مي‌شود. اين دكمه زماني كار مي‌كند كه سرعت خودرو بالاي 40 كيلومتر باشد. 2- دكمه ACC يا UP با فشردن اين دكمه سرعت خودرو را افزايش مي‌دهد. زماني كه اين دكمه را فشار داده و نگه مي‌داريد، سرعت خودرو به ازاي هر يك ثانيه 4/2 كيلومتر افزايش مي‌يابد. سپس پس از رهاكردن اين دكمه سرعت خودرو را در همان‌قدر ثابت مي‌ماند. اما زماني كه سيستم فعال است و شما فقط اين دكمه را مي‌فشاريد و رها مي‌كنيد تنها به اندازه 9دهم كيلومتر زياد مي‌شود. 3- دكمه DEC يا DOWN كه با فشار دادن و نگه داشتن اين كليد سرعت خودرو به ازاي هر يك ثانيه 4/2 كيلومتر كاهش مي‌يابد. حال اگر اين دكمه را فشار و رها كنيد، سرعت خودرو به اندازه 9/0 كيلومتر كاهش پيدا مي‌كند، اما گاهي اين سيستم غيرفعال مي‌شود و شرايط قطع سيستم چند مورد خاص هستند كه به آنها اشاره مي‌كنيم.
اولين كاري كه باعث غيرفعال‌شدن اين سيستم مي‌شود فشردن پدال ترمز مي‌باشد. با گرفتن پدال كلاچ نيز سيستم قطع شده و غيرفعال مي‌شود. اما زماني كه كليد OFF را نيز مي‌فشاريد سيستم خاموش مي‌شود. اگر خودرو را از طريق سوئيچ خاموش كنيد سيستم قطع مي‌شود. اگر در مسيري با سربالايي تند قرار بگيريد كه سرعت خودرو تا (75درصد) سرعت تنظيم شده كاهش پيدا كند كروزكنترل خاموش مي‌شود. در مقابل اگر سرعت خودرو تا 150درصد سرعت تنظيم شده افزايش يابد باز هم اين سامانه قطع مي‌شود. اما اين سيستم براي بزرگراه‌ها، آزادراه‌هاي مستقيم و باز و در مجموع مسيرهاي كم تراكم و كم ترافيك طراحي شده است. از اين سيستم در مسيرهاي پرترافيك، جاده‌هاي پر پيچ و خم، لغزنده و يا خاكي و يا مسيرهايي كه شيب فراوان دارند استفاده نكنيد. اين سيستم كنترلي روي ترمز ندارد و سعي كنيد در شيب‌هاي تند كه سرعت خودرو زياد مي‌شود خودرو را در اختيار خود گرفته و با استفاده از دنده سنگين و ترمز آن را كنترل كنيد. در مجموع كروزكنترل سيستمي است كه آسايش رانندگي را افزايش مي‌دهد. اين سيستم در خودروهاي امروزي به صورت استاندارد نصب مي‌شود.

کروز کنترل عملکرد کروز کنترل کروز کنترل در تصادفات